{"id":1933,"date":"2026-01-30T00:01:30","date_gmt":"2026-01-29T23:01:30","guid":{"rendered":"https:\/\/carreira.info\/blog\/?p=1933"},"modified":"2026-01-30T00:01:30","modified_gmt":"2026-01-29T23:01:30","slug":"lendo-a-costa-dende-o-mar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/carreira.info\/blog\/2026\/01\/30\/lendo-a-costa-dende-o-mar\/","title":{"rendered":"Lendo a costa dende o mar"},"content":{"rendered":"\n

Antes da introduci\u00f3n dos modernos sistemas satelitais de posicionamento como o GPS<\/em>, ou ata non fai moito os sistemas terrestres Decca, Loran-C<\/em> ou Omega<\/em>, a navegaci\u00f3n mar\u00edtima depend\u00eda case que por completo do co\u00f1ecemento emp\u00edrico do medio, acompa\u00f1ado dunha serie de instrumentos mec\u00e1nicos como o astrolabio ou o sextante, as\u00ed como de documentos t\u00e9cnicos en papel, m\u00e1is co\u00f1ecidos como derroteros<\/em>.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Estes derroteros, constitu\u00edan gu\u00edas n\u00e1uticas manuscritas ou impresas, nas que se describ\u00edan con grande precisi\u00f3n as caracter\u00edsticas do litoral, os accesos \u00f3s portos, os accidentes xeogr\u00e1ficos visibles dende o mar e os perigos ocultos para a navegaci\u00f3n, como baixos, arrecifes ou restingas. Os derroteros non se limitaban a enumerar puntos costeiros: ofrec\u00edan instruci\u00f3ns detalladas de navegaci\u00f3n, indicando rumbos e distancias entre referencias mediante o uso sistem\u00e1tico da rosa dos ventos. Inclu\u00edan tam\u00e9n descrici\u00f3ns do perfil visual da costa \u2014montes, cabos, esteiros, illas ou enseadas\u2014 que permit\u00edan \u00f3 navegante reco\u00f1ecer a s\u00faa posici\u00f3n a partir da simple observaci\u00f3n, as\u00ed como datos fundamentais sobre correntes, mareas e fondeadoiros. Con frecuencia, estes textos \u00edan acompa\u00f1ados de debuxos a man alzada do litoral, concibidos como apoio visual para facilitar o reco\u00f1ecemento dende o mar.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Parte dunha carta mari\u00f1a francesa do ano 1793, baseada no derrotero de D. Vicente Tofi\u00f1o.<\/p>\n\n\n\n

Nos s\u00e9culos XVIII e XIX, a complexa fachada atl\u00e1ntica galega e, en particular, a entrada da R\u00eda de Arousa, foi obxecto dunha notable sistematizaci\u00f3n cartogr\u00e1fica e descritiva. Neste eido, destacan os traballos do menorquin D. Pedro Riudavets y Tudury, e m\u00e1is do gaditano D. Vicente Tofi\u00f1o de San Miguel, cuxas obras marcaron un punto de inflexi\u00f3n na navegaci\u00f3n cient\u00edfica en Espa\u00f1a. Os seus derroteros combinaban observaci\u00f3n directa, medici\u00f3ns coidadosas e unha clara vocaci\u00f3n t\u00e9cnica, orientada a mellorar a seguridade da navegaci\u00f3n e a eficacia do tr\u00e1fico mar\u00edtimo, as\u00ed como dunha impecable descrici\u00f3n da costa e a s\u00faa contorna.<\/p>\n\n\n\n

Considerados durante moito tempo informaci\u00f3n estrat\u00e9xica, estes derroteros foron fundamentais para o comercio, a pesca, a exploraci\u00f3n e a defensa naval. Hoxe, m\u00e1is al\u00e1 do seu valor n\u00e1utico, constit\u00faen fontes hist\u00f3ricas de primeira orde que permiten comprender como os mari\u00f1os interpretaban o espazo mar\u00edtimo e transformaban a experiencia da navegaci\u00f3n en co\u00f1ecemento t\u00e9cnico, moito antes da chegada da navegaci\u00f3n electr\u00f3nica moderna.<\/p>\n\n\n\n

No derrotero de Pedro Riudavets do ano 1867, aparece unha descrici\u00f3n da actual enseada de Corrubedo, na que como curiosidade, podemos comprobar que o nome antigo da hoxe co\u00f1ecida como praia do Vilar era o de praia do Castro<\/em>, xa que o monte do mesmo nome v\u00e9n rematar no medio desta inmensa e fermosa praia, denominaci\u00f3n esta totalmente esquecida a d\u00eda de hoxe.<\/p>\n\n\n\n

“La punta del Castro, llamada tambi\u00e9n de la Ciudad, es una derivaci\u00f3n del monte del Castro, mencionado en la p\u00e1gina 447. Est\u00e1 a 1\u20193 milla 40\u00ba E de la de Anguieiro, e interrumpe la l\u00ednea curva que sigue la playa del Castro, que va a terminar por enfrente del lugar de Corrubedo<\/em>“.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Fragmento do derrotero de Pedro Riudavets referida \u00e1 enseada de Corrubedo. Ano 1867.<\/p>\n\n\n\n

Non tan detallado nin tan completo, pero si moi acertado malia ser 78 anos m\u00e1is antigo, \u00e9 o derrotero de Tofi\u00f1o, do ano 1789. Neste aparecen varias descrici\u00f3ns da costa de Carreira das que compre destacar as seguintes:<\/p>\n\n\n\n

“Punta de Carreyra<\/strong>. Desde el cavo Corrobedo, corre la Costa al SE. tres y media millas, \u00e1 cuya distancia est\u00e1 la Poblaci\u00f3n y Costa de Carreyra, entre cuyos puntos hace la Costa Ensenada hacia el NE. cuyo fondo es playa con dos islotillos: desde el Cabo principia a altear la Costa, que es de piedra y escarpada, de color negro hasta la playa, y desde el fin de esta hasta la Punta de Carreyra es igualmente escarpada, m\u00e1s alta y de color arena.<\/em>“<\/p>\n\n\n\n

“Islotes de Carreyra<\/strong>. Al SO. de esta Punta milla y media, y al SSE. de Cavo Corrobedo quatro y media millas est\u00e1 un Islote no muy alto tendido del NO. al SE. todo de piedra y cortado \u00e1 pique con una porci\u00f3n de Islotillos desde \u00e9l a la Punta de Carreyra que todos tienen el mismo nombre, y parecen un peque\u00f1o Comboy a vela.<\/em>“<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Fragmento do derrotero de Tofi\u00f1o facendo referencia \u00e1 Costa de Carreira. Ano 1789.<\/p>\n\n\n\n

Achegamos neste artigo, dous fragmentos dos derroteros de D. Vicente Tofi\u00f1o e de D. Pedro Riudavets, e vemos neles como se detallaba naquela \u00e9poca a costa da parroquia de Carreira e arredores dende o mar, na cal se describe dende a entrada da R\u00eda de Arousa ata o mar aberto na enseada de Corrubedo.<\/p>\n\n\n\n