{"id":2433,"date":"2026-10-24T13:06:51","date_gmt":"2026-10-24T11:06:51","guid":{"rendered":"https:\/\/carreira.info\/blog\/?p=2433"},"modified":"2026-11-01T14:04:32","modified_gmt":"2026-11-01T13:04:32","slug":"tras-as-pegadas-de-domingo-fontan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/carreira.info\/blog\/2026\/10\/24\/tras-as-pegadas-de-domingo-fontan\/","title":{"rendered":"Tras as pegadas de Domingo Font\u00e1n"},"content":{"rendered":"\n

Domingo Font\u00e1n Rodr\u00edguez foi un matem\u00e1tico, xe\u00f3grafo e astr\u00f3nomo galego, nado en Portas no ano 1788, e cuxa obra est\u00e1 considerada un dos grandes fitos pioneiros da cartograf\u00eda espa\u00f1ola do s\u00e9culo XIX. Dedicou case vinte anos da s\u00faa vida \u00e1 elaboraci\u00f3n da Carta Geom\u00e9trica de Galicia<\/em>, un ambicioso proxecto destinado a representar con precisi\u00f3n a xeograf\u00eda da s\u00faa terra.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Para iso percorreu todo o territorio galego, realizando medici\u00f3ns e observaci\u00f3ns sobre o terreo mediante instrumentos de precisi\u00f3n da \u00e9poca, utilizando m\u00e9todos matem\u00e1ticos e astron\u00f3micos.<\/p>\n\n\n\n

Comezado no ano 1817, aquel traballo permitiu representar cun rigor ata ent\u00f3n desco\u00f1ecido a distribuci\u00f3n das vilas, parroquias, estradas, cami\u00f1os, r\u00edos, montes e os principais accidentes xeogr\u00e1ficos de Galicia. En decembro do 1834 presentou a s\u00faa obra \u00e1 ra\u00ed\u00f1a rexente Dona Mar\u00eda Cristina de Borb\u00f3n, a\u00ednda que a s\u00faa publicaci\u00f3n definitiva ter\u00eda que agardar ata o 1845, ano en que foi impresa en Par\u00eds dividida en doce grandes follas. A Carta Geom\u00e9trica<\/em> constit\u00fae hoxe un documento de extraordinario valor cient\u00edfico e hist\u00f3rico, ademais de ofrecer unha imaxe excepcional do territorio galego daquela \u00e9poca.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Recorte da parte da Carta Geom\u00e9trica de Galicia <\/em>onde se aprecia a parte sur da pen\u00ednsula da Barbanza e entrada da r\u00eda de Arousa. Pode apreciarse a estrada de Pobra a Corrubedo en li\u00f1a discontinuada, a cal estaba en proceso de construcci\u00f3n.<\/p>\n\n\n\n

Entre os documentos conservados na Fundaci\u00f3n Domingo Font\u00e1n<\/em> atopamos un traballo de campo, unha anotaci\u00f3n \u00e1 man, na que \u00e9 posible reco\u00f1ecer boa parte do territorio da parroquia de Carreira e a s\u00faa contorna. Tr\u00e1tase dun bosquexo no que, tomando como referencia base o monte Tah\u00fame \u2014onde Font\u00e1n estableceu unha das s\u00faas estaci\u00f3ns de medici\u00f3n e triangulaci\u00f3n\u2014, representase o perfil do extremo occidental da pen\u00ednsula da Barbanza e numerosos accidentes xeogr\u00e1ficos do seu litoral, cunha orientaci\u00f3n cara \u00f3 sur.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Bosquexo orixinal de Domingo Font\u00e1n amosando o relieve costeiro de Carreira. Ano 1827.<\/p>\n\n\n\n

No debuxo aparecen identificados distintos lugares e referencias do territorio, como o Monte Castro o de La Ciudad<\/em>, Area da Lagoa<\/em> \u2014na contorna da actual praia do Vilar\u2014, os Almacenes del Castro<\/em>, en Casti\u00f1eiras, Punta da Tasca, Punta de Couso<\/em> e Falcoeiro<\/em>. Tam\u00e9n se distingue a lagoa de Vix\u00e1n, un dos elementos m\u00e1is representativos desta paisaxe costeira.<\/p>\n\n\n\n

Pero entre as anotaci\u00f3ns do bosquexo destaca especialmente unha referencia: \u00abCap. de Agui\u00f1o\u00bb<\/em>. A s\u00faa localizaci\u00f3n poder\u00eda corresponder \u00e1 actual capela de Nosa Se\u00f1ora da Gu\u00eda, un detalle que introduce unha interesante cuesti\u00f3n hist\u00f3rica e topon\u00edmica. Ao longo do tempo, esta construci\u00f3n relixiosa aparece mencionada con distintas denominaci\u00f3ns, entre elas Capilla de Agui\u00f1o <\/em>ou Capilla da Gui\u00f1a<\/em>. Estas referencias suscitan interrogantes sobre a evoluci\u00f3n do seu nome e a s\u00faa posible relaci\u00f3n ca orixe do propio top\u00f3nimo Agui\u00f1o, m\u00e1is se cabe a\u00ednda, tendo en conta que a actual advocaci\u00f3n \u00e1 Virxe da Gu\u00eda comezou no ano 1897.<\/p>\n\n\n\n

Non podemos considerar esta anotaci\u00f3n unha proba definitiva, pero si un testemu\u00f1o cartogr\u00e1fico de notable interese que engade unha nova referencia a unha cuesti\u00f3n a\u00ednda aberta.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Teodolito de Gambey<\/em>, un dos aparatos de medici\u00f3n usados por Domingo Font\u00e1n.<\/p>\n\n\n\n

Domingo Font\u00e1n foi, sen d\u00fabida, unha das grandes figuras da ciencia galega e un dos seus m\u00e1is destacados persoeiros do s\u00e9culo XIX. A s\u00faa extraordinaria contribuci\u00f3n \u00f3 co\u00f1ecemento e \u00e1 representaci\u00f3n do noso territorio merece un reco\u00f1ecemento \u00e1 altura da s\u00faa obra, que, malia o seu enorme valor cient\u00edfico e hist\u00f3rico, contin\u00faa a ser unha figura pouco co\u00f1ecida e, en boa medida, esquecida na memoria colectiva. Domingo Font\u00e1n faleceu o 24 de outubro do ano 1866 en Cuntis, tal dia coma hoxe de fai 160 anos. Recuperar e divulgar o seu legado \u00e9 tam\u00e9n unha maneira de facer xustiza ca nosa propia historia.<\/p>\n\n\n\n

Fontes:<\/p>\n\n\n\n

– Fundaci\u00f3n Domingo Font\u00e1n. Madrid.<\/p>\n\n\n\n

– Imaxe portada: USC. Domingo Font\u00e1n, por Antonio Mar\u00eda Esquivel. Ano 1852.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Domingo Font\u00e1n Rodr\u00edguez foi un matem\u00e1tico, xe\u00f3grafo e astr\u00f3nomo galego, nado en Portas no ano 1788, e cuxa obra est\u00e1 considerada un dos grandes fitos pioneiros da cartograf\u00eda espa\u00f1ola do s\u00e9culo XIX. Dedicou case vinte anos da s\u00faa vida \u00e1 elaboraci\u00f3n da Carta Geom\u00e9trica de Galicia, un ambicioso proxecto destinado a representar con precisi\u00f3n a… Seguir lendo →<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2438,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15,11,9],"tags":[],"class_list":["post-2433","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cartografia","category-historia","category-persoeiros","clear"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/carreira.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2433","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/carreira.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/carreira.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/carreira.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/carreira.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2433"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/carreira.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2433\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2447,"href":"https:\/\/carreira.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2433\/revisions\/2447"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/carreira.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2438"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/carreira.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2433"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/carreira.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2433"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/carreira.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2433"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}